Bộ Tài chính đề xuất cho thuê gần 12.000 cơ sở nhà, đất dôi dư tối đa 5 năm

Thực trạng gần 12.000 cơ sở nhà, đất công dôi dư đóng cửa chờ thủ tục

Theo Báo Dân trí, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo nghị quyết của Chính phủ. Văn bản bổ sung một số cơ chế đặc thù. Mục tiêu nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy.

Theo Báo Dân trí, số liệu tổng hợp tính đến ngày 15/10 cho thấy cả nước còn 11.909 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý. Trong đó, chỉ có 14 cơ sở chưa có phương án xử lý. Còn lại 11.895 cơ sở đã có quyết định phê duyệt phương án sắp xếp lại. Dù vậy, các địa phương vẫn chưa thể đưa tài sản vào khai thác sử dụng.

Quá trình triển khai tại các địa phương hiện gặp nhiều vướng mắc pháp lý kéo dài. Các cơ sở dôi dư phải hoàn thiện hàng loạt thủ tục chuyển tiếp phức tạp. Địa phương phải rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng và quy hoạch sử dụng đất. Các đơn vị phải tiến hành đo đạc lại diện tích ranh giới. Cơ quan chức năng cần chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc xác định giá đất cụ thể.

Những rào cản hành chính này khiến nhiều công sở trung tâm rơi vào cảnh “cửa đóng then cài”. Việc bỏ hoang trụ sở trong thời gian dài vừa gây lãng phí tài sản công, vừa làm xấu cảnh quan đô thị.

Bối cảnh sau đợt tinh gọn bộ máy và sáp nhập đơn vị hành chính

Chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, huyện trên phạm vi toàn quốc tạo ra khối lượng công sở dôi dư rất lớn. Sau khi sáp nhập, chính quyền tập trung làm việc tại một trụ sở trung tâm. Các trụ sở UBND xã, trường học, trạm y tế cũ còn lại bắt buộc phải chuyển giao để xử lý theo luật quản lý tài sản công.

Tuy nhiên, quy trình chuyển đổi tài sản công sang thương mại hoặc tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đất thường kéo dài 2 đến 3 năm. Nếu thiếu một cơ chế khai thác tạm thời, các công trình này nhanh chóng xuống cấp do thiếu nguồn kinh phí bảo dưỡng thường xuyên.

Đề xuất cơ chế cho thuê ngắn hạn tối đa 5 năm qua hai cấp quản lý

Theo Báo Dân trí, để giải tỏa tình trạng ứ đọng tài sản, Bộ Tài chính đề xuất giải pháp cho thuê ngắn hạn với thời hạn tối đa 5 năm. Quy trình cho thuê phân chia rõ ràng theo hai cấp quản lý cụ thể.

Đối với cơ sở do tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, đơn vị này có thẩm quyền cho thuê các cơ sở dôi dư đã tiếp nhận từ ngày 1/3/2025. Đơn vị tổ chức khai thác trong khoảng thời gian địa phương chưa hoàn tất thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất chính thức. Điều kiện bắt buộc là phải có văn bản đề nghị từ tổ chức phát triển quỹ đất. Đồng thời, Chủ tịch UBND cấp tỉnh cần chấp thuận bằng văn bản.

Đối với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ giao cho đơn vị sự nghiệp công lập kinh tế trực thuộc đứng ra tổ chức cho thuê. Thời hạn cho thuê ở cấp xã cũng có mức tối đa không quá 5 năm.

Dự thảo quy định nguyên tắc kiểm soát rủi ro rất chặt chẽ. Trong thời gian hợp đồng thuê còn hiệu lực, Nhà nước có thể triển khai kế hoạch sử dụng đất chính thức theo quy hoạch. Khi đó, hợp đồng thuê nhà đất bắt buộc phải chấm dứt trước hạn. Quy định này bảo đảm Nhà nước luôn giữ quyền chủ động và không gây cản trở các dự án đầu tư công cộng.

Chính sách ưu tiên xã hội hóa và chế tài xử lý vi phạm nghiêm ngặt

Theo Báo Dân trí, dự thảo của Bộ Tài chính dành sự ưu tiên đặc biệt cho các đơn vị hoạt động xã hội hóa. Nhà nước khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp thuê trụ sở dôi dư để phục vụ cộng đồng dân cư.

Các lĩnh vực áp dụng chính sách ưu tiên thuê nhà gồm giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và bảo vệ môi trường. Đơn vị đăng ký thuê phải thuộc danh mục loại hình xã hội hóa theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, bên thuê phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí kỹ thuật chuyên ngành và cam kết sử dụng cơ sở đúng mục đích ban đầu.

Để ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách hỗ trợ nhằm trục lợi, Bộ Tài chính đưa ra chế tài tài chính rất nghiêm khắc:

• Hoàn trả tiền thuê: Nếu không đáp ứng hoặc vi phạm điều kiện ưu tiên, bên thuê phải hoàn trả toàn bộ số tiền thuê đã miễn, giảm trước đó.
• Nộp phạt chậm nộp: Bên vi phạm phải nộp thêm khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật quản lý thuế.
• Hủy bỏ quyền ưu tiên: Cơ quan quản lý sẽ thu hồi quyền ưu tiên thuê nhà đối với đơn vị vi phạm trong toàn bộ thời gian còn lại của hợp đồng.

Ai chịu tác động trực tiếp khi áp dụng cơ chế cho thuê nhà đất dôi dư?

Theo Báo Dân trí, chính sách cho thuê cơ sở công sở dôi dư mang lại tác động lan tỏa tích cực đến nhiều nhóm đối tượng trong xã hội:

• Cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh: Tiếp cận nguồn cung mặt bằng trung tâm tại thị trấn, xã, phường với giá thuê minh bạch. Doanh nghiệp thuận tiện làm cơ sở dịch vụ, văn phòng hoặc điểm phân phối hàng hóa.
• Các đơn vị trường mầm non, phòng khám tư nhân: Tận dụng ngay hạ tầng sẵn có từ trường học, trạm y tế cũ để mở rộng dịch vụ an sinh cho người dân địa phương.
• Chính quyền địa phương các cấp: Tạo thêm nguồn thu ngân sách từ việc khai thác tài sản công. Địa phương có thêm kinh phí duy tu bảo dưỡng thường xuyên công trình trụ sở dôi dư.

Góc nhìn Đất Nền Miền Bắc: Bước đi thực tế kích hoạt dòng vốn và chỉnh trang đô thị

Đất Nền Miền Bắc đánh giá cao đề xuất đột phá của Bộ Tài chính. Tại khu vực miền Bắc, làn sóng sáp nhập xã, thị trấn tại Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương và Thái Nguyên đã để lại hàng trăm trụ sở công sở ở các vị trí đất vàng dọc trục đường chính.

Giải pháp cho thuê ngắn hạn tối đa 5 năm rất linh hoạt và thực tế. Cơ chế này vừa tránh tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp hoang tàn, vừa kích hoạt nhịp sống thương mại tại các trung tâm hành chính cũ. Đây là lời giải thỏa đáng cho bài toán bảo toàn tài sản công trong thời kỳ quá độ chuyển đổi quy hoạch.

Đối với thị trường bất động sản cơ sở, việc đưa các khu đất công sở dôi dư vào hoạt động sẽ tạo lực đẩy chỉnh trang không gian đô thị. Khu vực xung quanh sẽ nhộn nhịp trở lại nhờ các dịch vụ giáo dục, y tế và thương mại. Yếu tố này tác động tích cực đến thanh khoản và giá trị thực tế của các sản phẩm đất nền liền kề tại các huyện, thị trấn đang trong quá trình đô thị hóa.

Độc giả quan tâm có thể theo dõi thêm các phân tích chính sách đất đai mới tại Danh mục tin tức Đất Nền Miền Bắc.