“`html
Dãy nhà Tả Mạc và Hữu Mạc với kiến trúc ngói vảy rêu phong, nơi phối thờ chư vị công thần và tiền nhân mở cõi. (Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.)
Trong quần thể Di tích Lịch sử Quốc gia Đền Mẫu Âu Cơ tại xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, bên cạnh ngôi Chính điện sừng sững uy nghiêm, hai dãy nhà Tả Mạc (bên trái) và Hữu Mạc (bên phải) tạo nên bố cục kiến trúc đăng đối truyền thống “nội công ngoại quốc”. Việc chuẩn bị và sắp lễ ban tả mạc hữu mạc đền mẫu thể hiện trọn vẹn đạo lý uống nước nhớ nguồn, không chỉ tôn kính Quốc Mẫu mà còn tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân có công hộ quốc an dân.
Tóm Tắt Nhanh: 3 Quy Tắc Dâng Lễ Tả Mạc & Hữu Mạc
- Đối tượng phối thờ: Tả Mạc và Hữu Mạc là nơi thờ các vị công thần, tướng lĩnh, tiền nhân khai phá và bảo vệ bờ cõi thời dựng nước sơ khai.
- Lễ vật giản dị, thanh tịnh: Bánh kẹo truyền thống, oản trắng hoặc vàng, hoa cúc thanh nhã, trầu cau và nén tâm hương thơm ngát.
- Thứ tự hành lễ: Thực hiện sau khi đã hoàn tất lễ trình tại Ban Tiền Tế và dâng lễ chính tại Chính điện Quốc Mẫu Âu Cơ.
1. Ý Nghĩa Của Hai Dãy Nhà Tả Mạc Và Hữu Mạc
Từ thời Lê Thánh Tông (năm 1465) khi khởi dựng ngôi đền cho đến các đợt trùng tu thời Nguyễn, kiến trúc Đền Mẫu Âu Cơ luôn tuân theo quy thức tôn nghiêm của chốn tế tự hoàng triều phong tặng. Hai dãy nhà Tả Mạc và Hữu Mạc mang chức năng văn hóa lịch sử đặc biệt:
- Tả Mạc (phía Đông/bên trái nhìn từ ngoài vào): Nơi tôn vinh các bậc văn thần, trí thức, những người có công phò tá xây dựng phép tắc, nông canh, dệt cửi và truyền dạy chữ nghĩa cho bách tính buổi ban đầu.
- Hữu Mạc (phía Tây/bên phải nhìn từ ngoài vào): Nơi tưởng niệm các tướng lĩnh võ công, hộ vệ non sông, bảo vệ bờ cõi và bình yên cho dân làng Hiền Lương qua bao biến thiên lịch sử.
- Không gian chuẩn bị tế lễ: Trong các kỳ tế nữ quan mùng 7 tháng Giêng, đây cũng là nơi các cụ bà trong đội tế chỉnh trang y phục, sắp xếp đồ tự khí trước khi bước vào giờ hành lễ.
2. Cách Chuẩn Bị Phẩm Vật Sắp Lễ Ban Tả Mạc Và Hữu Mạc
Theo chỉ dẫn trong cẩm nang sắm lễ Đền Mẫu Âu Cơ, lễ vật dâng tại hai ban tả – hữu không đòi hỏi mâm cao cỗ đầy, mà nhấn mạnh sự ngay ngắn, thanh sạch:
| Phẩm Vật | Quy Chuẩn Chọn Lựa | Gợi Ý Bày Biện |
|---|---|---|
| Oản ngọc thanh tịnh | Oản đường đóng khuôn tháp nhỏ, bọc giấy bóng màu vàng nhạt hoặc trắng tinh. | Mỗi ban đặt 1-2 phong oản ngay ngắn ở hai bên mép hương án. |
| Đĩa quả tươi | Cam canh, lê ngọt hoặc táo tươi lành lặn, vỏ sáng, cuống tươi. | Xếp thành hình tháp nhỏ trên đĩa sứ sạch đặt chính giữa ban. |
| Trầu cau tươi | 1 quả cau tròn kèm 1 lá trầu xanh hoặc têm cánh phượng gọn gàng. | Đặt phía trước đĩa quả, thể hiện nếp giao tiếp lễ nghĩa cổ truyền. |
| Bánh kẹo truyền thống | Bánh đậu xanh Hải Dương, chè lam Phú Thọ hoặc bánh khảo. | Gói vuông vức, sạch sẽ, còn nguyên hạn sử dụng. |
| Hương & Nước suối | 1 nén hương trầm thơm tự nhiên, 1 chai nước suối nguồn sạch tinh. | Thắp hương vào bát nhang, nước suối đặt tiền diện khay lễ. |
3. Trình Tự Tiến Lễ Tại Ban Tả Mạc Và Hữu Mạc
Để chuyến đi lễ đạt được sự chu toàn, quý khách thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Sau khi đã dâng lễ và khấn tạ tại Chính điện Đền Mẫu, quý khách di chuyển sang dãy nhà Tả Mạc (bên tay trái).
- Bước 2: Đặt khay lễ tề chỉnh lên hương án, thắp 1 nén hương thơm, cúi đầu khấn tạ công đức chư vị tiền nhân, quan văn phò tá giữ gìn truyền thống văn hiến.
- Bước 3: Tiếp tục di chuyển sang dãy nhà Hữu Mạc (bên tay phải), đặt khay lễ, thắp hương và tri ân các tướng lĩnh gìn giữ non sông thái bình.
- Bước 4: Sau khoảng 10-15 phút khi hương tàn, vái tạ và thu dọn mâm lễ, sau đó di chuyển chiêm bái các không gian ngoài trời như Cây Đa cổ thụ Đền Mẫu hay Giếng Loan, Giếng Phượng.
Toàn cảnh không gian di tích với bố cục đăng đối hài hòa giữa Chính điện và hai dãy Tả Mạc, Hữu Mạc. (Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.)
4. Câu Hỏi Thường Gặp Về Sắp Lễ Ban Tả Mạc Và Hữu Mạc (FAQ)
Có nhất thiết phải chuẩn bị hai mâm lễ riêng biệt cho Tả Mạc và Hữu Mạc không?
Nếu điều kiện cho phép, chuẩn bị hai đĩa bánh kẹo nhỏ gọn cho mỗi ban là điều rất tốt. Trong trường hợp đi lễ giản đơn, du khách có thể chỉ cần thắp nén tâm hương và vái tạ thành tâm tại hai ban mà không bắt buộc phải bày mâm lễ đồ sộ.
Tại Tả Mạc và Hữu Mạc có được hóa sớ hay vàng mã không?
Tuyệt đối không. Theo quy định bảo vệ di tích của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, mọi hoạt động hóa sớ hoặc tiền vàng chỉ được phép thực hiện tại lò hóa vàng chuyên dụng ngoài sân đền, nghiêm cấm đốt lửa hay thắp hương tùy tiện cạnh các cấu kiện gỗ cổ thụ.
Lễ Tả Mạc trước hay Hữu Mạc trước thì đúng phong tục?
Theo nguyên tắc “Tả văn Hữu võ” và “Tả phù Hữu bật” của người xưa, du khách nên tiến lễ ban Tả Mạc trước (bên trái theo hướng nhìn của người đi vào), sau đó mới chuyển sang ban Hữu Mạc (bên phải).
Lời Kết
Việc sắp lễ và thắp hương tại ban Tả Mạc, Hữu Mạc Đền Mẫu Âu Cơ nhắc nhở mỗi chúng ta về lòng biết ơn toàn diện đối với lịch sử: biết ơn Người Mẹ sinh dưỡng giống nòi và tri ân những bậc hiền tài đã cống hiến cho sự trường tồn của giang sơn gấm vóc. Đó chính là nét đẹp nhân văn cao quý trong dòng chảy tín ngưỡng ngàn đời của dân tộc Việt.
Bài viết được tổng hợp từ nguồn tư liệu lịch sử đền miếu và quy chế thực hành văn hóa tín ngưỡng tại Khu Di tích Quốc gia Đền Mẫu Âu Cơ, xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ.
“`
