Quốc Mẫu Âu Cơ dạy dân cấy lúa – cội nguồn của ngày Tết Mừng Cơm Mới (Tết Hạ Nguyên) thiêng liêng. (Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.)

Tết Hạ Nguyên (diễn ra vào ngày rằm tháng Mười âm lịch hàng năm) còn được nhân dân quen gọi là Tết Cơm Mới. Đây là thời điểm vụ lúa mùa lớn nhất trong năm vừa thu hoạch xong, hạt thóc vàng đã phơi khô cất đầy bồ. Trong truyền thuyết dựng nước của dân tộc, Quốc Mẫu Âu Cơ chính là người đã truyền dạy cho cư dân cổ phương thức khai hoang, đắp đập dẫn nước và gieo cấy lúa nước. Do đó, việc về Di tích Lịch sử Quốc gia Đền Mẫu Âu Cơ tại xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ để sắm lễ tết hạ nguyên đền mẫu mang một ý nghĩa tri ân công ơn khai nông sâu nặng vô cùng đặc biệt.

1. Tích Mẹ Âu Cơ Dạy Dân Cấy Lúa Và Nguồn Gốc Tết Hạ Nguyên

Vùng đất Hiền Lương nằm dọc bờ hữu ngạn sông Thao (sông Hồng) được phù sa màu mỡ bồi đắp quanh năm. Thần phả kể lại rằng, khi Mẹ Âu Cơ đưa các con về đây:

• Dạy dân cấy lúa: Đất hoang rậm rạp, Mẹ chỉ cho dân cách vỡ ruộng, lấy nước phù sa sông Hồng, chọn giống lúa nếp hạt mẩy gieo trồng. Nhờ bàn tay dạy bảo của Mẹ, những cánh đồng lúa nước trĩu hạt đầu tiên đã nuôi sống muôn dân.
• Lệ tiến dâng cơm mới: Cứ đến tháng Mười khi gặt hái vụ mùa xong xuôi, dân làng Hiền Lương lại giã mẻ gạo mới đầu tiên, thổi nồi xôi dẻo thơm mang đến đền dâng lên Mẹ trước khi cả làng mở hội liên hoan mừng cơm mới.
• Tết Hạ Nguyên ngày nay: Không chỉ người dân địa phương, đồng bào từ khắp mọi miền cũng trở về đất Mẹ trong ngày rằm tháng Mười để dâng hương hoa lúa mới, tạ ơn Người Mẹ đã mang lại nền văn minh lúa nước rực rỡ cho giang sơn Việt Nam.

2. Danh Mục Phẩm Vật Chuẩn Bị Cho Mâm Lễ Tết Hạ Nguyên

Theo hướng dẫn chi tiết trong cẩm nang sắm lễ Đền Mẫu Âu Cơ, mâm lễ Tết Cơm Mới mang đậm phong vị nồng ấm của mùa màng:

3. Nghi Thức Dâng Lễ Mừng Cơm Mới Chuẩn Nếp Xưa

Tại Đền Mẫu Âu Cơ trong ngày rằm tháng Mười, quy trình tiến lễ được thực hiện tôn nghiêm:

1. Bước 1 – Lễ trình Ban Tiền Tế: Dừng chân tại Ban Tiền Tế, thắp nén nhang thưa trình chư vị hộ đền về mâm lễ cơm mới của gia đình dâng tiến.
2. Bước 2 – Đại lễ Chính Điện: Đặt mâm xôi nếp mới và hoa quả tươi tại Chính Điện Quốc Mẫu, thành tâm đọc bài văn khấn mừng cơm mới, tạ ơn đức Khai Nông và cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, vụ mùa sau tiếp tục bội thu.
3. Bước 3 – Tri ân tiền nhân: Thắp hương tại hai dãy nhà Tả Mạc, Hữu Mạc để tưởng nhớ các bậc tiền hiền đã có công mở đất, khai hoang ruộng đồng.
4. Bước 4 – Thụ lộc xôi mới: Sau khi hoàn tất tuần nhang, thực hiện hạ lễ Đền Mẫu và mang đĩa xôi nếp thơm về chia cho người thân trong gia đình cùng thưởng thức lấy may mắn đầu vụ.

Mâm xôi nếp mới đượm hương đồng gió nội kính dâng lên Người Mẹ dạy dân cấy lúa. (Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.)

4. Câu Hỏi Thường Gặp Về Sắm Lễ Tết Hạ Nguyên (FAQ)

Gia đình ở thành phố không làm nông nghiệp thì có nên đi lễ Tết Hạ Nguyên không?

Rất nên. Dù làm bất cứ ngành nghề nào trong xã hội hiện đại, hạt gạo ngọc thực vẫn là nguồn dinh dưỡng nuôi sống con người mỗi ngày. Đi lễ Tết Hạ Nguyên là dịp để con cháu tri ân cội nguồn nông nghiệp và nhắc nhở thế hệ trẻ biết quý trọng từng hạt cơm, tấm áo do người lao động làm ra.

Có nhất thiết phải mang gạo nếp tự trồng đi dâng không?

Không bắt buộc. Quý khách có thể mua các loại gạo nếp ngon đặc sản như nếp cái hoa vàng, nếp nương về đồ xôi sạch sẽ, thành tâm dâng kính Mẫu là hoàn toàn trọn vẹn ý nghĩa.

Tết Hạ Nguyên có cần dâng sớ riêng không?

Nếu có điều kiện viết sớ, quý khách có thể dâng lá sớ tạ ơn mùa màng và cầu quốc thái dân an đặt tại bàn dâng Cung Cấm, sau khi hạ lễ thì mang ra lò hóa sớ ngoài sân theo chỉ dẫn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Thọ.

Lời Kết

Sắm lễ Tết Hạ Nguyên dâng Đền Mẫu Âu Cơ là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa lúa nước thiêng liêng từ thuở hồng hoang dựng nước. Từng hạt gạo dẻo, đĩa xôi thơm dâng kính Đấng Tổ Mẫu không chỉ mang theo tấm lòng thơm thảo của con cháu mà còn là lời nhắc nhở sống trân trọng thiên nhiên, biết ơn tiền nhân và vun đắp cuộc sống ấm no cho muôn đời.